Wat staat er in een functioneel ontwerp?
Een functioneel ontwerp beschrijft het gedrag van de software zonder het over techniek te hebben. Je leest er wie wat doet, welke gegevens erin gaan en wat er daarna gebeurt. Het is het document waarin jij je eigen werk moet herkennen.
Wat er meestal in staat:
- De rollen. Wie werkt ermee en wat mag ieder zien of wijzigen.
- De schermen. Welke overzichten en formulieren er zijn en wat je er kunt doen.
- De regels. Hoe een prijs wordt berekend, wanneer een order klaarstaat en wat er gebeurt als een veld leeg blijft.
- De uitzonderingen. De gevallen die bij jou normaal zijn en die een standaardpakket niet kent.
- Wat er niet in komt. Even belangrijk als de rest, want dat voorkomt discussie bij de oplevering.
Een functioneel ontwerp staat in gewone taal. Kom je er een woord tegen dat je niet kunt uitleggen aan de persoon die er straks mee werkt, dan hoort het er niet in.
Wat staat er in een technisch ontwerp?
Een technisch ontwerp beschrijft hoe het gedrag uit het functioneel ontwerp gebouwd wordt. Dit document is voor de bouwer en voor de partij die het werk later overneemt.
Daar hoort bij:
- Het datamodel. Welke gegevens worden vastgelegd en hoe ze aan elkaar hangen.
- De koppelingen. Welke systemen gegevens uitwisselen en langs welke weg. Hoe dat werkt staat in onze uitleg over een API.
- De techniek eronder. Welke taal, welk framework en waar de software draait.
- Rechten en beveiliging. Hoe inloggen werkt en hoe de rollen uit het functioneel ontwerp worden afgedwongen.
- Beheer. Hoe er getest wordt, hoe een nieuwe versie live gaat en hoe de back-up geregeld is.
Het technisch ontwerp verandert vaker dan het functionele. Wat de software moet doen, blijft meestal staan. Hoe het gebouwd is, schuift mee met wat tijdens het bouwen blijkt.
Waarom zijn het twee documenten en niet één?
Omdat ze een andere vraag beantwoorden en een andere lezer hebben. Het functioneel ontwerp gaat over jouw proces en jij bent degene die kan zien of het klopt. Het technisch ontwerp gaat over de bouw en daar valt voor jou weinig te beoordelen.
Door ze te scheiden kun je het eerste goedkeuren zonder dat je over techniek hoeft te beslissen. En een bouwer die er later bij komt, leest eerst wat de software moet doen en daarna hoe het in elkaar zit.
In de praktijk kom je ook de omgekeerde fout tegen. Een document dat begint met schermafdrukken en tabelnamen en dat nergens opschrijft welk probleem het oplost. Dan is er iets ontworpen waar niemand het over heeft gehad.
Welk document keur jij goed?
Het functionele. Daar zet je je naam onder, want dat is de afspraak over wat je krijgt. Lees het alsof je het uitlegt aan een nieuwe medewerker. Struikel je over een zin, dan is die zin fout en niet jouw begrip ervan.
Drie vragen waarmee je zo'n document nakijkt:
- Staat mijn lastigste klus erin en niet alleen de klus die altijd goed gaat?
- Weet ik bij elke stap wie hem doet?
- Kan ik aanwijzen wat er bewust buiten blijft?
Het technisch ontwerp mag je lezen, maar de vraag die daarbij hoort is of je het zou kunnen overdragen. Vraag wie het krijgt als jullie ooit met een andere partij verdergaan. Dat hangt samen met de vraag wie eigenaar is van de code.
Hoe uitgebreid moet zo'n ontwerp zijn?
Zo uitgebreid als het project vraagt en niet meer. Een klein proces met twee schermen heeft geen map vol documenten nodig. Een systeem dat aan je boekhouding en je voorraad hangt wel.
Bij Prikr heet dat plan de blueprint en die stap komt voor het bouwen. Soms is het een compact overzicht, soms een uitgebreider document. Op onze aanpakpagina lees je waar die stap zit en wat er per situatie verandert. Hoe dat bij maatwerk software laten maken gaat, staat op de oplossingspagina.
Wat gebeurt er als zo'n ontwerp ontbreekt?
Dan wordt er tijdens het bouwen ontworpen. Dat gaat goed zolang er één persoon aan werkt die jouw proces kent. Het gaat mis zodra er iemand bij komt, iemand vertrekt of jij iets anders in je hoofd had dan de bouwer.
Het verschil merk je bij de oplevering. Met een goedgekeurd functioneel ontwerp is de vraag of de software doet wat er staat. Zonder dat document is het de vraag wie zich het gesprek van maanden terug het beste herinnert.